Samstarf og samfella í verkjaendurhæfingu á Íslandi
Ráðstefnudagur Reykjalundar 2026, 9. mars 2026 á Grand Hotel
Það var ánægjulegt að sjá saman kominn hóp fólks úr ólíkum áttum heilbrigðis- og velferðarkerfisins sem á það sameiginlegt að vinna að einu af mikilvægari viðfangsefnum samtímans – að bæta líf þeirra sem búa við verki.
Yfirskrift ráðstefnunnar í ár var einföld spurning: „Og hvað svo?“
Þessi spurning er í raun kjarni þeirrar umræðu sem átti sér stað þennan dag.
Við þekkjum vel hversu algengir verkir eru. Stór hluti fólks mun einhvern tíma á ævinni glíma við verki sem hafa áhrif á daglegt líf, vinnugetu, samskipti og líðan. Fyrir marga verða verkir ekki aðeins tímabundið vandamál heldur langvinn áskorun sem kallar á stuðning, skilning og markvissa endurhæfingu.
Á undanförnum árum hefur þekking okkar á verkjum aukist verulega. Við vitum meira um lífeðlisfræði verkja, um hlutverk taugakerfisins og um það hvernig sálrænir og félagslegir þættir fléttast saman við líkamlega þætti. Samhliða þessu hafa meðferðarleiðir orðið fjölbreyttari og heildrænni.
En þrátt fyrir þessa þróun stöndum við enn frammi fyrir mikilvægu spurningunni: Hvað tekur við næst?
Hvernig tryggðum við að einstaklingur sem leitar sér hjálpar vegna verkja upplifi samfellu í þjónustu?
Hvernig tengjum við saman heilsugæslu, sérhæfða meðferð, endurhæfingu, félagslega þjónustu og atvinnulíf?
Og hvernig vinnum við þannig saman að einstaklingurinn sjálfur verði virkur þátttakandi í eigin bataferli?
Þetta eru spurningar sem snerta okkur öll – hvort sem við störfum á sjúkrahúsum, í heilsugæslu, í endurhæfingu, í velferðarþjónustu eða í rannsóknum og kennslu.
Reynslan sýnir okkur að verkir eru sjaldnast vandamál sem leysist með einni aðgerð eða með hjálp einnar fagstéttar. Verkjaendurhæfing krefst samstarfs. Hún krefst þess að ólíkar greinar heilbrigðis- og félagsvísinda vinni saman, að þjónustukerfi tali saman og að einstaklingurinn sjálfur sé í miðju ferlisins.
Einmitt þess vegna lagði ráðstefnan í ár sérstaka áherslu á samstarf og samfellu í verkjaendurhæfingu á Íslandi.
Dagskráin endurspeglaði þessa breidd.
Við byrjuðum á að horfa á stóru myndina. Hvaða leiðir liggja fyrir okkur í þróun verkjaþjónustu á Íslandi? Hvernig sjáum við framtíðina fyrir okkur og hvert viljum við stefna?
Við fengum einnig innsýn í það hvernig verkir birtast í starfsendurhæfingu og hvaða væntingar og viðhorf móta það ferli. Þar skipti miklu máli að horfa bæði til úrræða kerfisins og reynslu þeirra sem fara í gegnum það.
Rætt var um hvernig hægt er að auka árangur í verkjaendurhæfingu og hvaða þættir skipta þar mestu máli. Rannsóknir síðustu ára benda í auknum mæli til þess að árangursrík verkjameðferð byggi á samþættri nálgun þar sem líkamleg, sálræn og félagsleg úrræði vinna saman.
Við fengum að heyra rödd notandans, sjúklingsins, þess sem þjáist af langvarandi verkjum. Upplifun fólks sem glímir við langvinna verki minnir okkur á að bak við allar greiningar, meðferðaráætlanir og kerfi er einstaklingur með sitt einstaka líf, eigin sögu, væntingar, vonir og áskoranir.
Síðar í dagskránni var fjallað um ný verkefni og nýjar leiðir sem miðuðu að því að efla þátttöku fólks með skerta starfsgetu á vinnumarkaði. Þátttaka í samfélagi og atvinnulífi er mikilvægur hluti bataferlis fyrir marga og þar skiptir samvinna kerfa miklu máli.
Einnig var staldrað við sálfræðilega þætti verkja og hvernig einstaklingar geta lært að lifa í betra jafnvægi við eigin líkama og líðan. Slík nálgun hefur orðið sífellt mikilvægari í verkjameðferð á síðustu árum.
Að lokum var horft til hlutverks heilsugæslunnar, sem fyrir marga er fyrsti snertipunkturinn í heilbrigðiskerfinu. Þar mótast oft fyrstu skrefin í meðferð og þar getur góð samvinna og skýr stefna haft afgerandi áhrif á framhaldið.
Þegar öll þessi sjónarhorn koma saman – klínísk reynsla, rannsóknir, kerfisnálgun og reynsla verkjasjúklinga – skapast vettvangur fyrir mikilvæga umræðu.
Og það var einmitt markmiðið með þessum ráðstefnudegi.
Ráðstefnan var ekki aðeins vettvangur fyrir fyrirlestra. Hún var líka tækifæri til að staldra við, að við hlustuðum hvert á annað, bærum saman reynslu og veltum fyrir okkur hvernig við getum þróað áfram bæði þjónustu og meðferð.
Í heilbrigðisþjónustu hefur samvinna alltaf verið lykill að framförum. Þegar fagfólk úr ólíkum áttum kemur saman, deilir þekkingu og reynslu og vinnur að sameiginlegu markmiði skapast grundvöllur fyrir raunverulegar breytingar.
Verkjaendurhæfing á Íslandi hefur þróast mikið á undanförnum árum. En eins og yfirskrift ráðstefnunnar minnti okkur á var mikilvægt að spyrja reglulega: ,,Og hvað svo?“ Hvert er næsta skref?
Vil ég þakka öllum þeim sem komu að undirbúningi ráðstefnunnar, öllum fyrirlesurum sem deildu hér þekkingu sinni og reynslu og ykkur sem komuð hingað til að taka þátt í umræðunni.
Dagurinn var bæði fræðandi og hvetjandi, megi hann styrkja enn frekar það samstarf sem er svo mikilvægt í verkjaendurhæfingu.
Svana Helen Björndsóttir
forstjóri Reykjalundar
Fyrirlesarar:
Vegir liggja til allra átta, en hvert er förinni heitið?
Dr. Sigríður Zoëga, deildarstjóri verkjamiðstöðvar Landspítala og dósent við hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild HÍ
Verkjavandi í starfsendurhæfingu – úrræði, viðhorf og væntingar
Íris Judith Svavarsdóttir, teymisstjóri hjá VIRK
Hvernig getum við aukið árangur í verkjaendurhæfingu?
Dr. Hafdís Skúladóttir, dósent og deildarforseti hjúkrunarfræðideildar Háskólans á Akureyri
Týndur í kerfinu
Finnur Númason, notandi verkjaendurhæfingar
Unndís – nýtt verkefni hjá Vinnumálastofnun. Fjölgum atvinnutækifærum fyrir fólk með skerta starfsgetu
Berglind Melax, teymisstjóri IPS og umsjónaraðili Unndísar
Að lifa í takt við sjálfan sig
Rúnar Helgi Andrason, Psy.D., sálfræðingur í verkjateymi Reykjalundar
Langvinnir verkir í heilsugæslu
Arna Steinarsdóttir, fagstjóri sjúkraþjálfunarþjónustu Þróunarmiðstöð Íslenskrar heilsugæslu – ÞÍH
…og hvað svo?
Hrefna Óskarsdóttir, iðjuþjálfi á verkjaviði Reykjalundar og aðjúnkt við iðjuþjálfunardeild Háskólans á Akureyri
Ráðstefnustjóri: Dr. Svana Helen Björnsdóttir
Myndir frá ráðstefnudeginum
