Ágæta samstarfsfólk hér á Reykjalundi,

„Ríflega milljarður Jarðarbúa telst of feitur samkvæmt rannsókn sem unnin var á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar árið 2022, tvöfalt fleiri en í síðustu, sambærilegu könnun, sem gerð var 1992. Á sama tíma hefur fjöldi of feitra barna og ungmenna á aldrinum fimm til nítján ára fjórfaldast. Þá er áætlað er að allt að helmingur jarðarbúa verði kominn í ofþyngd árið 2035.“, segir í frétt á RÚV frá því fyrra þegar við Reykjalundi héldum fjölsótt málþing um þessi mál undir yfirskriftinni „Fagleg nálgun á samfélagstengdum sjúkdómi.“

Molarnar í dag tengjast einmitt umræðunni um þennan vaxandi sjúkdóm. Þær Guðrún Þuríður Höskuldsdóttir yfirlæknir efnaskipta- og offituteymis og Svava Björk Jónasdóttir, hjúkurnarfræðingur í efnaskipta- og offituteyminu okkar er gestahöfundar þar sem þær fjalla um umræðu um lyfjameðferð við offitu, sem er einmitt töluvert mikil í fjölmiðlum og samfélaginu þessi misserin. Hvet ykkkur til að lesa.

Góða helgi!

Bestu kveðjur,

Pétur

*****

Föstudagsmolar 19. september 2025 – Umræða um lyfjameðferð við offitu.

Offita er flókin og langvinnur efnaskiptasjúkdómur sem hefur áhrif á heilsu, lífsgæði og lífslíkur fjölda fólks en þessi skilgreining var fyrst kynnt í skýrslu Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar sem kom út árið 1997 (Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic). En hvað er langvinnur sjúkdómur? Skilgreiningin felur í sér að sjúkdómurinn vari í meira en eitt ár og krefjist viðvarandi meðferðar og eftirlits og/eða hafi áhrif á athafnir daglegs lífs. Dæmi um aðra vel þekkta langvinnir sjúkdómar eru háþrýstingur, krabbamein, hjarta- og æðasjúkdómar og sykursýki. Algengt er að langvinnir sjúkdómar séu meðhöndlaðir með lyfjum, oftast til lengri tíma. Samt sem áður er umræðan um meðferð við offitu, sérstaklega lyfjameðferð með lyfjum eins og Semaglutide (Wegovy, Ozempic, Rybelsus) oft lituð fordómum og misskilningi. Í fjölmiðlum má sjá fyrirsagnir sem draga upp neikvæða mynd af lyfjameðferðinni, án þess að ræða ávinning og mikilvægi meðferðinnar. Fyrirsagnir eins og: ”Hvers vegna ættir þú að segja nei við Ozempic?”, ”Fólk kastar upp í ræktinni eftir að hafa byrjað á vinsælu megrunarlyfi”, ”Þetta eru aukaverkanirnar sem Ozempic getur haft á líkama þinn” og ”Karlmenn lýsa skelfilegri aukaverkun af Ozempic”. Fyrirsagnir sem þessar vekja sterkar tilfinningar meðal þeirra sem þurfa á umræddri lyfjameðferð að halda vegna langvinns sjúkdóms. Tilfinningar eins og ótta tengdan því að hefja lyfjameðferð eða skömm yfir því að þiggja ráðlagða meðferð. Minna hefur borið á umfjöllun í fjölmiðlum um jákvæð áhrif lyfjameðferðar á áhættu á hjarta- og æðasjúkdómum, lifrarsjúkdóm, hjartabilun og lífslengd til dæmis en niðurstöður rannsókna sem sýna fram á þennan ávinning hafa verið áberandi á vísindaþingum um offitu og sykursýki síðastliðin ár.  Til viðbótar við einkennameðferð eru þessi jákvæðu áhrif á heilsu og lífslíkur einstaklinga með offitu einmitt aðal tilgangur meðferðarinnar, rétt eins og flest lyfjameðferð við langvinnum sjúkdómum.

Neikvæð og fordómafull umfjöllun í fjölmiðlum smitast inn í samfélagið, umræðuna á kaffistofunni eða í vinahópnum og ýta undir óréttmæta gagnrýni sem algengt er að einstaklingar með offitu mæta í daglegu lífi. Algengt er að meðferðin sé álitin verkfæri til að stytta sér leið til þyngdartaps eða breyta útliti. Lyfjameðferð við offitu er ekki megrunarkúr heldur meðferð við alvarlegum, langvinnum sjúkdómi sem getur haft í för með sér fjölda fylgisjúkdóma og skertar lífslíkur. Heppilegra væri ef heilbrigðisstarfsfólk fengi tækifæri til að kynna ábendingar, ávinning og mögulegar aukaverkanir meðferðarinnar fyrir skjólstæðingnum eins og venjan er í meðhöndlun langvinnra sjúkdóma. Flest lyf hafa nefnilega þekktar aukaverkanir, misalgengur og misalvarlegar sem þarf að taka tillit til

Á Reykjalundi er starfrækt sérhæfð göngudeild fyrir einstaklinga á lyfjameðferð við offitu þar sem fylgst náið með aukaverkunum, næringarstöðu, líkamssamsetningu, andlegri líðan og fleiri fylgikvillum sjúkdómsins. Göngudeildarmeðferðin kemur oftast í kjölfar hefðbundinnar meðferðar á efnaskipta- og offitusviði þar sem einstaklingar með offitu hafa fengið fræðslu um sjúkóminn og meðferðarmöguleika, þjálfun og viðeigandi uppvinnslu á fylgisjúkdómum. Sameiginleg vinna þverfaglegs teymis og skjólstæðings stuðlar að jákvæðum árangri lyfjameðferðar og er lykilatriði í að bæta líðan og heilsufar.

Oft stafar neikvæð umræða af þekkingarskorti eða skilningsleysi. TIl þess að stuðla að betri þekkingu í samfélaginu og jákvæðri umfjöllun er mikilvægt að við heilsbrigðisstarfsfólk séum leiðandi. Okkur langar þess vegna til þess að hvetja sem flesta til að mæta á ráðstefnuna ”Offita á krossgötum, byggjum meðferð á þekkingu” sem haldin verður í Salnum í Kópavogi 31. október næstkomandi á vegum Félags fagfólks um offitu.

Með kveðju frá ársþingi European Association for the Study of Diabetes þar sem mikil umræða er um áhrif lyfjameðferðar við offitu,

Guðrún Þuríður og Svava Björk